راهنمایی ومشاوره گروهی:

برابر تعریف بروس شرتز ، استون (1971)، مشاوره گروهی جریانی است که در آن یک مشاور در یک زمان با چندین مراجع (دانش آموزان) ارتباط دارد. عده ای از صاحب نظران، تعداد دانش آموزان مورد مشاوره را حداکثر تا 6 نفر توصیه کرده اند و عده ای دیگر، تعداد اعضای گروه از بین 4 تا 8 نفر پیشنهاد کرده اند ولی بهتر است این تعداد از 10 تا 12 نفر تجاوز نکند. در مشاوره ی گروهی، به دانش آموزانی که دارای مشکلات، نیازمندی ها و علایق مشابه هستند در جلسه ی مشاوره ای واحدی، به طور همزمان در جهت نیازمندی و مشکلاتشان، کمک می شود. در این نوع مشاوره، مشاور ابتدا بحث را با یکی از دانش آموزان شروع می کند و به تدریج کلیه ی آنان را راهنمایی می کند. تا در مورد مسائل و مشکلات مورد نظر به بحث و گفتگو بپردازند و سعی می کند که در جریان مشاوره، فرصت بحث و تبادل نظر برای همه ی اعضا فراهم شود. معمولاً جلسات، مشاوره گروهی از 45 دقیقه تا یک ساعت طول می کشد. و مشاور سعی می کند تا دانش آموزان شرکت کننده در مورد مسائلی که مطرح می شود به اضهار نظر بپردازند و در مورد علل و راه حل های احتمالی، به صورت مشترک به تفکّر و بحث بپردازند. مالر هشت زمینه را که برای انجام مشاوره ی گروهی مناسب می داند به شرح زیر ذکر می کند:

1- دانش آموزانی که نیاز دارند افراد مختلف را بشناسند و از چگونگی درک آن ها نسبت به مسائل آگاه گردند.

2- فردی که نیاز دارد به دیگران، بخصوص به افرادی که با او تفاوت دارند احترام بیشتری بگذارند.

3- دانش آموزی که به کسب مهارت های اجتماعی از قبیل : محبت کردن در جمع و ایجاد رابطه با دیگران نیاز دارد.

4- دانش آموزانی که نیاز دارند با دیگران، همکاری و تشریک مساعی کنند و بدان وسیله نسبت به جمع احساس تعلق پیدا کنند.

5- فردی که مایل است در آزادی، درباره ی نگرانی ها، مسائل و ارزش ها به گفتگو بپردازد.

6- دانش آموزانی که احتیاج دارند عکس العمل دیگران را نسبت به مسائل و علایق خود بدانند.

7- دانش آموزی که حمایت همسالان خود را مفید می داند.

8- فردی که ترجیح می دهد به تدریج در مشاوره شرکت کند ولی چنان چه مشاوره تهدید کننده باشد از آن کناره گیری می کند.

موقعیت و فنون مشاوره ی گروهی:

با این که مشاوره گروهی به عنوان کمک به مشاوره ی فردی به کاربرده می شود امّا در کاربرد آن منظور این است که مکمل مشاوره ی فردی قرار گیرد. بیشتر فنونی که در مشاوره ی فردی اعمال می شود، در مورد مشاوره ی گروهی نیز باید اعمال شود.

پاره ای از فنون و شرایط مشاوره ی گروهی به شرح زیر است:

1- محیط مشاوره ی گروهی باید امن، آزاد، پذیرا و گرم باشد و شرکت کنندگان، در بررسی و بیان احساسات خود، با کمال اطمینان و با رعایت احترام استقبال، عمل کنند.

2- مشاوره باید فنونی را به کار ببرد تا اعضای گروه، احساس های خود را بیان کنند.

3- ایجاد رابطه ی خصوصی بین اعضای گروه یکی دیگر از اموری است که باید مورد توجه مشاور قرار بگیرد.

4- در مشاوره گروهی برای آن اعضای گروه در تصمیم گیری ها، مسئولیت بپذیرند، باید در آن ها حس اعتماد به وجود آید.

5- موقعیت مشاوره ی گروهی موجب ارضای عواطف اعضای گروه می شود و در آن ها فرصت ابراز یگانگی و ارتباط با دیگران به وجود می آورد.

6- در مشاوره ی گروهی، اعضای گروه ضمن این که از کمک دیگران بهره مند می شوند، خود نیز به دیگران کمک می کنند. در عین حال، رابطه ی موجود بین آن ها، در آنان صمیمیت ایجاد می کند. در رفتار آن ها نسبت به یکدیگر اثر می گذارد و این تأثیر متقابل و تبادل کمک، موجب رشد آنان می شود.

7- مشاوره گروهی جریانی پیچیده است و مشاوره ضمن این که باید به بحث و گفت و گوی افراد توجه کند، باید تأثیراتی را که اعضا به صورت متقابل بر یکدیگر می گذارد نیز درک کند.

8- برای دانش آموز، مشاوره گروهی، کمتر از مشاوره ی فردی، تهدید کننده است زیرا در گروه همسالان وی انجام می گیرد.

9- در مشاوره ی گروهی، مشاوره بیشتر حالت تسهیل کننده دارد و به اعضای گروه فرصت بیان و فعالیت می دهد.

10- بسیاری از مواقع، اعضای گروه، نظرها و پیشنهادهای همسالان خود را می پذیرند در حالی که اگر این نظریه ها به وسیله ی بزرکسالان ابراز می شود آنان این نظرها را نمی پذیرند. در مشاوره گروهی این مسأله موجب می شود که دانش آموزان، تصمیمات جلسات مشاوره را به عنوان تعهداتی که خود پذیرفته اند به مورد اجراء بگذارند.

11- در مشاوره ی گروهی، به علت تبادل افکار، ممکن است موقعیت های جالب توجهی برای حل مشکلات، مطرح شود یا پیش بیاید.

12- در عین پیچیدگی مشاوره ی گروهی، در آن اعضا معمولاً فعالیت بیشتری دارند و از مشاور توقع کمتری دارند. به طوری که گاهی اوقات ممکن است وی به صورت یک ناظر در جمع شرکت داشته باشد. ضاهراً ایفای نقش مشاور در برابر اعضاء از ایفای نقش در مشاوره ی فردی، با سهولت بیشتری انجام می گیرد.

13- مشاوران مدارس، برای این که جلسات مشاوره ی گروهی برای انواع مشکلات تشکیل شود، باید قسمتی از وقت خود را بدین منظور اختصاص دهند. در این صورت، برای دانش آموزان مختلف که مشکلاتی متفاوت دارند، امکان بهره برداری از این نوع مشاوره به وجود می آید. در این صورت، دانش آموزی که از شرکت در یک مشاوره ی گروهی، پیشرفتی احساس نمی کند خواهد توانست خود را با گروه دیگری سازش دهد که مشکل او با موضوع مورد بحث آن ها شباهت بیشتری دارد.

14- مشاوره ی گروهی به علت پیچیدگی خاص و نیاز به تمرکز و دقت روی افراد مختلف، از مشاوره ی فردی مشکل تر است به همین دلیل، مشاوران باید در اینئ مورد تعلیمات کافی ببینند تا در این نوع مشاوره، با موفقیت عمل کنند. البته به علت آن که در بسیاری از موارد فنون لازم برای انجام مشاوره ی گروهی با فنون لازم در مشاوره فردی یکسان است. لازم است مشاور در مشاوره ی فردی اطلاع و تجربه ی کافی داشته باشد.

نتایج و اثرات مشاوره ی گروهی

مشاوره ی گروهی به عنوان یکی از خدمات راهنمایی، با اینکه در مدارس مورد پذیرش واقع شده، ولی باید مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد.بدیهی است که مشاوره ی گروهی نمی تواند جانشین مشاوره ی فردی شود. ولی در برخی موقعیت ها، امکان کمک به ، دانش آموز را از طریق مشاوره ی گروهی بیشتر است. در مواردی که مشکل دانش آموز ایجاد می کند که وی با دیگران تماس برقرار کند و در گروه کاملاً احساس امنیت کند، مشاوره ی گروهی مناسب تر است.

در زیر پاره ای از نتایج مشاوره گروهی که از تجارب و اضهار نظر متخصصان فن برگرفته شده ذکر می شود:

- در مشاوره ی گروهی، دانش آموز متوجه می شود که تنها او نیست که مشکلاتی دارد بلکه دیگران هم نظیر او مسائلی دارند.